Özetle: Mirasta paylaşım önce yasal mirasçılık düzenine (zümre sistemi) göre yapılır. Altsoy, anne-baba ve sağ kalan eşin saklı payları vasiyetnameyle dahi ihlal edilemez; ihlal hâlinde tenkis davası, mirastan mal kaçırma hâlinde ise muris muvazaası davası açılabilir.
Yasal Mirasçılık Düzeni
Türk Medeni Kanunu zümre (derece) sistemini benimser: Birinci zümre mirasbırakanın altsoyu (çocuklar, torunlar), ikinci zümre anne-babası ve onların altsoyu, üçüncü zümre ise büyükanne-büyükbabalar ve altsoylarıdır. Sağ kalan eş, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişen oranlarda pay alır; örneğin çocuklarla birlikte mirasçıysa payı 1/4'tür.
Saklı Pay Nedir?
Saklı pay, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarla (vasiyetname, miras sözleşmesi) dahi dokunamayacağı asgari paydır. Altsoy için yasal payın yarısı, anne-baba için dörtte biri, sağ kalan eş için ise duruma göre yasal payın tamamı veya dörtte üçü saklı paydır.
Tenkis Davası
Saklı payı ihlal edilen mirasçı, tasarrufun saklı payı zedeleyen kısmının indirilmesi için tenkis davası açabilir. Dava, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrenmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır.
Mirastan Mal Kaçırma (Muris Muvazaası)
Mirasbırakanın, mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla taşınmazını satış gibi göstererek gerçekte bağışlaması uygulamada sık görülür. Bu hâlde mirasçılar, tapu iptali ve tescil davası açabilir; bu dava herhangi bir süreye tabi değildir ve saklı paylı olmayan mirasçılar dahi açabilir.
Paylaşım Nasıl Yapılır?
Mirasçılar terekeyi anlaşarak (miras taksim sözleşmesi) paylaşabilir. Anlaşma sağlanamazsa, ortaklığın giderilmesi davası ile taşınmazların aynen bölünmesi veya satış yoluyla paylaştırılması talep edilir. Sürecin vergi ve tapu boyutunun da birlikte planlanması önemlidir.