Özetle: Geçerli ve dengeli bir iş sözleşmesinde ücret ve yan haklar açıkça yazılmalı, görev tanımı belirlenmeli, deneme süresi ve fesih koşulları mevzuata uygun düzenlenmeli; cezai şart, rekabet yasağı ve gizlilik hükümleri ise ölçülü kurgulanmalıdır.
İş sözleşmesi, iş ilişkisinin anayasasıdır. Uyuşmazlıkların büyük bölümü, sözleşme aşamasında açık bırakılan veya hatalı düzenlenen hükümlerden doğar. İşte dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar:
1. Ücret ve Yan Haklar Açıkça Belirlenmeli
Brüt/net ayrımı, prim ve ikramiye koşulları, yol ve yemek gibi yan haklar sözleşmede net biçimde yazılmalıdır. Uygulamada en sık uyuşmazlık, 'bordroda görünen ücret' ile 'fiilen ödenen ücret' arasındaki farktan doğar; bu durum her iki taraf için de ciddi risk oluşturur.
2. Görev Tanımı ve Çalışma Koşulları
İşçinin görevi, çalışma yeri ve çalışma saatleri belirlenmeli; işverenin değişiklik yetkisi düzenlenecekse, esaslı değişikliklerin işçinin yazılı onayına tabi olduğu (İş Kanunu m.22) unutulmamalıdır.
3. Deneme Süresi ve Belirli Süreli Sözleşme Tuzağı
Deneme süresi en fazla 2 ay (toplu iş sözleşmesiyle 4 ay) olabilir. Belirli süreli sözleşme ise ancak objektif koşullar varsa (belirli bir projeye/işe bağlılık gibi) geçerlidir; aksi hâlde sözleşme baştan itibaren belirsiz süreli sayılır.
4. Cezai Şart, Eğitim Gideri ve Rekabet Yasağı
Asgari çalışma süresi karşılığı cezai şart ancak işverence verilen eğitim gibi bir karşılığa dayanıyorsa ve iki taraflı dengeliyse geçerlidir. Rekabet yasağı; yer, süre (en fazla 2 yıl) ve iş türü bakımından sınırlandırılmadıkça geçersiz olabilir.
5. Fesih Usulü ve İspat
Fesih bildirimlerinin yazılı yapılması, savunma alınması gereken hâllerde usule uyulması ve özlük dosyasının eksiksiz tutulması, olası bir işe iade veya alacak davasında belirleyici rol oynar.